08.01.2026
«ԱՅՆ ԼԻՆԵԼՈՒ Է ՑԱՎՈՏ». ԷՐԴՈՂԱՆԸ ԽՈՍԵԼ Է ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ ՆՈՐ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ՄԱՍԻՆ
Թուրքիայի նախագահը հանդես է եկել աղմկահարույց հայտարարությամբ. աշխարհը ներքաշվում է թանկարժեք մետաղների և առևտրային ուղիների համար նոր, դաժան պայքարի մեջ։ Ըստ Էրդողանի՝ հին կանոններն այլևս չեն գործում, և էներգետիկ ռեսուրսների տիրապետման համար մրցակցությունը թևակոխում է վտանգավոր փուլ։
Ի՞նչ է սպասվում համաշխարհային տնտեսությանը և ովքե՞ր են հիմնական խաղացողները։
Երբ Թուրքիայի նախագահը խոսում է թանկարժեք մետաղների շուրջ «նոր և ցավոտ պայքարի» մասին, նա նկատի չունի միայն ոսկին կամ արծաթը։ Ժամանակակից աշխարհաքաղաքականության մեջ «նոր ոսկին» այն հումքն է, առանց որի անհնար է պատկերացնել սմարթֆոնները, էլեկտրամոբիլները և հրթիռային համակարգերը։
Ո՞ր մետաղների համար է ընթանում կռիվը
Այսօրվա տնտեսական պատերազմների կիզակետում երեք հիմնական խմբեր են.
- Լիթիում և Կոբալտ. սրանք «կանաչ» հեղափոխության շարժիչներն են։ Առանց լիթիումի հնարավոր չէ արտադրել վերալիցքավորվող մարտկոցներ։ Պայքարն այստեղ ընթանում է հիմնականում Չինաստանի և ԱՄՆ-ի միջև՝ Աֆրիկայի (Կոնգոյի դեմոկրատական հանրապետություն) և Հարավային Ամերիկայի («Լիթիումային եռանկյունի») պաշարներին տիրանալու համար։
- Հազվագյուտ հողային տարրեր (Rare Earth Elements). սրանք 17 մետաղներ են (օրինակ՝ նեոդիմ, տերբիում), որոնք օգտագործվում են գերհզոր մագնիսների և բարձրտեխնոլոգիական զենքերի մեջ։ Չինաստանը ներկայումս այս շուկայի բացարձակ մոնոպոլիստն է։
- Պղինձ և Նիկել. Էներգետիկ անցումը պահանջում է էլեկտրական ցանցերի հսկայական ընդլայնում, ինչը պղնձի պահանջարկը հասցրել է պատմական առավելագույնի։
Ինչո՞ւ է դա «ցավոտ» լինելու
- Գնաճային ճնշում. Սպառողների համար կթանկանա ամեն ինչ՝ կենցաղային տեխնիկայից մինչև ավտոմեքենաներ։
- Առևտրային շրջափակումներ. Մենք արդեն տեսնում ենք, թե ինչպես է Չինաստանը սահմանափակում գալիումի և գերմանիումի արտահանումը՝ ի պատասխան Արևմուտքի պատժամիջոցների։ Սա կարող է հանգեցնել գլոբալ արտադրական շղթաների կաթվածի։
- Նոր դաշինքների ձևավորում. Ռեսուրսներով հարուստ երկրները (Ինդոնեզիա, Բրազիլիա, Ղազախստան) դառնում են աշխարհաքաղաքական նոր կենտրոններ, որոնց սիրաշահելու համար գերտերությունները ստիպված են լինելու գնալ լուրջ զիջումների։
Թուրքիան վերջին տարիներին մեծ ներդրումներ է անում սեփական հանքարդյունաբերության մեջ և փորձում է դառնալ լոգիստիկ հանգույց Միջին Ասիայի և Եվրոպայի միջև։ Էրդողանի հայտարարությունը նաև հայտ է՝ Թուրքիային տեսնելու որպես այս նոր տնտեսական կարգի ակտիվ խաղացող, այլ ոչ թե լոկ դիտորդ։
Ըստ մասնագետների՝ պայքարը թանկարժեք մետաղների համար այլևս միայն տնտեսագիտություն չէ, այն ազգային անվտանգության հարց է։ Ով վերահսկի հանքերը և վերամշակման գործարանները, նա էլ կթելադրի 21-րդ դարի տնտեսական կանոնները։
